Werkgroep Archeologie Heemkunde Denekamp

Paleolithicum, dit is de Oude Steentijd, tot ca. 8800 voor Chr.
Deze zeer lange archeologische periode is onder te verdelen in een aantal koude en warme fasen. De periode valt vooral samen met het geologische tijdvak van het Pleistoceen. Waarschijnlijk hebben in de koudste fasen van de ijstijden in Nederland geen mensen geleefd. Maar in de warmere perioden was wel bewoning mogelijk, zoals uit archeologisch onderzoek is gebleken. De mensen die hier toen leefden trokken als jagers of vissers en verzamelaars rond in kleine groepen en maakten gebruik van tijdelijke kampementen. Door veranderingen in het klimaat was er een wisselende flora en fauna. Tijdens de koude perioden bestond het groot wild onder meer uit rendieren, mammoeten, paarden en wissenten. In het Laat Paleolithicum werd vooral op rendieren intensief jacht gemaakt. Tijdens de warmere perioden werd er onder andere op oerossen, herten, wilde zwijnen gejaagd. Het Paleolithicum kent naast de koude en de warme fasen ook nog een verdeling in drie perioden. Op grond van het type stenen werktuig en de techniek die daarbij werd toegepast, wordt het Paleolithicum ingedeeld in Oud(tot ca. 300.000 voor Chr.), Midden (ca. 300.000-35.000 voor Chr.) en Jong (ca. 35.000-8800 voor Chr.).

vuistbijl bels

vuistbijl mander

 

 

 

 

 



 

De vuistbijl van de molen van Bels en de vuistbijl van Mander (Midden-paleolithicum)

jong paleo

Spitsen uit het Jong-paleolithicum gevonden nabij het Voltherbroek en Agelerbroek.
De spitsen stammen uit verschillende culturen zoals de Hamburg-, Tjonger- en Ahrensburgcultuur

 

Mesolithicum, dit is de Midden Steentijd, ca. 8800-4900 voor Chr.
Langzaam verbeterde het klimaat voor een langdurige periode. De gemiddelde temperatuur steeg, waardoor de variatie in flora en fauna (zoals bosontwikkeling) toenam. De mens kreeg nu de kans om meer gevarieerd te eten: noten, vruchten en andere eetbare gewassen stonden nu vaker op het menu. Doordat de temperatuur steeg, trok veel groot wild (zoals elanden en rendieren) naar het noorden. Dit maakte plaats voor meer territoriumgebonden klein wild, vogels en vissen. Door de veranderende leefomstandigheden werd de jachttechniek anders. Zo ook de techniek van vuursteen bewerken . Er werden kleine spitse steentjes (microlieten) vervaardigd die als pijl- en harpoenpunt werden gebruikt. Met de stijging van de temperatuur begon het landijs te smelten en de zeespiegel te stijgen. Het gebied dat nu de Noordzee is, kwam onder water te staan. De groepen jagers, vissers, verzamelaars wisselden nog wel van plek maar leefden waarschijnlijk in kleinere gebieden. In onze contreien viste men in de rivieren, verzamelde noten en vruchten en er werd op dieren gejaagd.

transversale pijlspitsen

mesolithicum

 

 

 

 

 

 

 

 

Op veel plekken in onze omgeving zijn vuurstenen werktuigen uit de midden steentijd te vinden. Hierboven twee transversale pijlspitsen en enkele microlieten gevonden op de akkers rond Denekamp.

 

Neolithicum, dit is de Nieuwe Steentijd, ca. 5300-2000 voor Chr.
Tijdens deze periode gingen het jagen, vissen en verzamelen een steeds minder belangrijke rol spelen. Men ging nu zelf cultuurgewassen telen en dieren houden bij het kamp. Uit vondsten valt af te leiden dat het om culturen gaat met een (half)agrarische levenswijze.                
Deze verandering ging gepaard met technologische en sociale vernieuwingen zoals: het wonen op een vaste plek in een huis, het gebruik van vaatwerk van (gebakken) klei en de introductie van geslepen stenen dissels en bijlen. De bevolking groeide gestaag mede door de productie van overschotten.
Uit het Neolithicum zijn ook verschillende nu nog zichtbare grafmonumenten bekend zoals hunebedden en grafheuvels.
Het Neolithicum kent diverse culturen die op basis van verschillen in vormen van vuurstenen werktuigen en met behulp van de verschillende typen aardewerk ingedeeld worden. Zo is er op de klokkenberg in Denekamp een prachtige trechterbeker gevonden. De trechterbekercultuur liet ook de hunebedden in Drenthe achter.   

neolithicumvuursteen pijlspits 

Neolithische vuurstenen pijlspitsen, bijlen en een mes gevonden opde akkers rond Denekamp

trechterbeker vuursteen dolk agelo

 

 

 

 

 

 

 

Trechterbeker van de Klokkenberg        Vuursteendolk Agelo

strijdhamer gammelke knophamerbijl

 

 

 

 

 

 

 

Strijdhamer Gammelke                                     Knophamerbijl Brecklenkamp  

Bronstijd, ca. 2000-800 voor Chr.
Wanneer het eerste gebruik van bronzen voorwerpen zoals bijlen zijn intrede doet spreken we van de Bronstijd. Vuurstenen werktuigen bleven wel in gebruik maar steeds minder. Het aardewerk uit deze periode is tamelijk zeldzaam. Lange tijd bleven bronzen voorwerpen zeer schaars in ons gebied. Door het in Nederland ontbreken van de benodigde grondstoffen moest het brons worden geďmporteerd en ontstonden er handelscontacten over langere afstand. Dit had wel tot gevolg dat er binnen de bevolking grotere verschillen ontstonden op basis van bezit.
De grafheuveltraditie die tijdens het Neolithicum haar intrede deed, werd de eerste tijd voortgezet, maar rond 1200 voor Chr. vervangen door begravingen in urnenvelden. Het gaat dan om ingegraven urnen met crematieresten waar overheen kleine heuveltjes werden opgeworpen, omgeven door een greppel.
De Bronstijd wordt verdeeld in een vroege (ca. 2000-1800 voor Chr.), midden (ca. 1800-1100 voor Chr.) en late fase (ca 1100-800 voor Chr.).

grafurn bronstijd

kokerbijl

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Grafurn met bijzeturntje gevonden in Weersdelo        Bronzen kokerbijl gevonden in Saasveld

IJzertijd, ca. 800-12 voor Chr.
In deze periode werden voor het eerst ijzeren voorwerpen gesmeed. Voor de vervaardiging van werktuigen en wapens werd brons vervangen door ijzer. Er ontstond een inheemse ijzerproductie. Het gebruik van vuursteen voor het vervaardigen van werktuigen duurde nog in beperkte mate voort. Net als in het Neolithicum en de Bronstijd woonden de mensen in verspreid liggende boerderijen of in nederzettingen bestaande uit maar enkele huizen Deze werden in een beperkt gebied nogal eens verplaatst. Op de hogere zandgronden ontstonden uitgebreide omwalde akkercomplexen ('Celtic fields').  De meeste begravingen vonden nog steeds plaats in urnenvelden. Tijdens de IJzertijd ontstonden in Friesland de eerste terpen. In Denekamp zijn op verschillende plekken vondsten uit de IJzertijd gedaan.
De IJzertijd is eveneens onderverdeeld in Vroeg (ca. 800-500 voor Chr.), Midden (ca. 500-250 voor Chr.) en Laat (ca. 250-12 voor Chr.).

kookpot ijzertijd spinsteentjes

 

 

 

 

 

Kookpot en spinsteentjes uit de ijzertijd gevonden in het Voltherbroek

kokermes

urn borghert

 

 

 

 

 

 

 

Kokermes gevonden bij het Puntbeek      Urn gevonden op de Borchert in Denekamp

 

Romeinse Tijd, ca. 12 voor Chr. - 450 na Chr.
Met de komst van de Romeinen eindigt de prehistorie en begint onze geschreven geschiedenis. Omdat de schriftelijke bronnen slechts een zeer fragmentarisch beeld schetsen, is men toch nog in belangrijke mate aangewezen op de archeologie als informatiebron. Een tijd lang diende het Nederlandse rivierengebied als uitvalsbasis voor veldtochten in het noorden van Germanië. In 47 na Chr. werd de Rijn definitief als Romeinse rijksgrens ingesteld. Ter controle en verdediging van deze zogenaamde 'limes' werden langs de Rijn, tot diep in Duitsland, 'castella' (militaire forten) gebouwd.
Bij ons handhaafde zich de inheemse manier van leven nog lange tijd. In nederzettingen zoals op de Borchert in Denekamp was soms, naast het eigen handgevormde aardewerk, Romeins importaardewerk in gebruik dat op de draaischijf was vervaardigd.
De inheemse bevolking ten noorden van de grens werd verder niet sterk beďnvloed door de Romeinse aanwezigheid. Er was wel sprake van handelscontacten en het uitwisselen van geschenken. Ook werden er naast deze handel/uitwisseling Germaanse mannen als huurling in het Romeinse leger opgenomen, met name in 3e en 4e eeuw (altaarsteen Tuihanti). In de tweede helft van de derde eeuw ontstond, onder meer door invallen van Germaanse stammen, een instabiele situatie die voortduurde tot in de vijfde eeuw. Uiteindelijk leidde dit in het jaar 406 tot de definitieve ineenstorting van de grensverdediging langs de Rijn.              

boerderij borchert

Reconstructie van een boerderij uit de Romeinse tijd, opgegraven op de borchert te Denekamp.

spinklosjes

koeiensporen

 

 

 

 

 

Spinsteentjes van de Borchert                Koeiensporen opgraving Borchert

Middeleeuwen, ca. 450-1500 na Chr.
Over de Vroege Middeleeuwen is relatief weinig bekend. Zowel historische bronnen als archeologische overblijfselen zijn schaars. De bevolkingsomvang was ten opzichte van de voorafgaande periode sterk afgenomen. De marktgerichte economie verdween en de mensen vielen terug op zelfvoorziening. De politieke macht was na het wegvallen van de Romeinse staatsorganisatie in handen gekomen van regionale en lokale hoofdlieden. Deze instabiele periode wordt ook wel aangeduid als de 'tijd van de volksverhuizingen'.

Vanaf de tiende en elfde eeuw volgt een overheersende positie van de al dan niet adellijke grootgrondbezitters. Dit vertaalt zich in nieuwe nederzettingsvormen als omwalde burchten, kastelen en versterkte hoeven. Ook de Hunenborg kunnen we, hoewel deze op basis van vondstmateriaal en vondsten van Bentheimer zandsteen in de 12de eeuw wordt geplaatst, in dit licht zien. In verband met de aanhoudende bevolkingsgroei en mede dankzij gunstige klimatologische omstandigheden begon men woeste gronden als bos, heide en veen te ontginnen. Veel van de huidige dorpen en steden dateren uit deze periode. De rivaliteit tussen de vorsten leidde, in combinatie met een zwak centraal gezag, veelvuldig tot lokaal geweld waarvan de bevolking vaak het slachtoffer werd. Door het aanleggen van burgen, schansen, landweren en wallen trachtte men zich te beveiligen.
De Middeleeuwen kunnen worden onderverdeeld in de Vroege (ca. 450-1050 na Chr., met daarin de Merovingische en Karolingische tijd) en de Late Middeleeuwen (1050-1500 na Chr.)

halsterknop    sporen hunenborg 

 

 

 

 

Halsterknop en sporen gevonden bij de Hunenborg.

hunenborg

 Luchtfoto Hunenborg (1934)                      


Andere nieuwsberichten:

Onderschoer Winter 2016
Inloopmiddag voor stamboomonderzoekers
Onderschoer Herfst 2016
Dorpswandeling Denekamp
Heemkunde najaarsavond
Marke stenen
Onderschoer zomer 2016
voorjaarsavond 15 maart
Afsluiting jubileumjaar
Winternummer 't Onderschoer
inloopmiddag stamboomonderzoek
uitstapje vrijwilligers 2015
Herfstnummer Onderschoer
Altijd al eens willen weten wat er groeit in een heideveld?
vakantieperiode
Fotowedstrijd Heemkunde
Prehistorische nederzetting Lattropperstraat
OP ZOEK NAAR FOTO’S
Onderschoer lente 2015
Nieuwjaarsreceptie
Expositie Grensoverschijdende Arbeid
OP EXCURSIE MET HEEMKUNDE DENEKAMP
Gelukkig 2015
Ten Brink, een naam die veel voorkwam in dorp Denekamp
Natuurwerkdag zaterdag 1 november in Denekamp
Bijzonder uitstapje Heemkunde
Voorjaarsbijeenkomst van Heemkunde Denekamp.
Expositie Herdenking
WERKGROEP OORLOGSSLACHTOFFERS DINKELLAND
Nieuwjaarsreceptie 2014
Herdenking Vliegermonument
informatie over Erve Pot
Onderschoer Winter editie
Markeboek Denekamp in transcriptie
November maand, Heemkunde maand
Zomer editie Onderschoer
Koningslinde geplant
Boekversie ’Canon van Denekamp’ is uit
Bezoeker Heemkunde-site
Canon van Denekamp is online
Nationale natuurwerkdag
Onderschoer Herfsteditie
DIALECTAVOND HEEMKUNDE DENEKAMP
Najaarsavond
zomernummer Onderschoer
De Blauwborst is teruggekeerd in Dinkelland
Herdenking ‘vliegermonument’ in Noord Deurningen
Lentenummer onderschoer
Nieuw bestuurslid
Voorjaarsavond 12 maart: Vanaf de Zuidpool naar Noord Twente
Canon van Denekamp bereikte mijlpaal
Geslaagde genealogieavond
Nieuwjaarsbijeenkomst met grote opkomst
In memoriam: Hennie Asma
Foto-expositie Heemkunde Denekamp in Nordhorn
Nieuw van de werkgroep Archeologie
Najaarsavond in teken van de Ruslui
Bestuurs en medewerkers uitje.
Dialectavond Heemkunde Denekamp
Herfsteditie Onderschoer
Nieuwe Secretaris voor de Heemkunde
Natuurwandelingen
Overdracht bankjes en informatieborden
Hennie Boink overleden
Bankjes en informatieborden
Schatgraven in eigen collectie
Paasgebruiken Denekamp
Indrukwekkende presentatie film en dvd Denekamp in oorlogstijd
Bijzondere excursie langs verdwenen Emslandkampen
In memoriam Wim Nijhuis te Denekamp
Lente-editie Onderschoer van Heemkunde Denekamp in nieuwe kleur outfit
Schooljeugd middelpunt herdenking vliegermonument
Heemkunde Denekamp heeft nog een aantal kalenders 2011 beschikbaar
Excursie langs voormailge concentratiekampen in Emsland op 2 april
Gezellige nieuwjaarsbijeenkomst met zonnetje voor Gemmy Koehorst en Marianne de Ridder
Dank medewerking ontwikkeling activiteiten
Wintereditie kwartaalblad ‘t Onderschoer van Heemkunde Denekamp met interessant leesvoer
Torenhaan St. Nicolaaskerk te Denekamp
Notities uit tijdelijke gemeenteraad van Denekamp 1945/1946
65 Jaar geleden. Tijdelijke gemeenteraad Denekamp 1945-1946
jaarlijkse bijeenkomst bestuursleden (Heemkunde met Heimatverein Metelen)
Jos Knippers gefeliciteerd
Herfst-editie Onderschoer verschenen
Geëmotioneerd bezoek uit Israël
Zomerexcursie gekenmerkt als een bijzondere dag met hindernissen
Canon van Denekamp
Zomer-editie Onderschoer 2010
Zomerexcursie 2010 deels in teken Koude Oorlog
Heemkunde al 35 jaar actief in Denekamp
Heemkunde heeft gemeenschap Denekamp maquette oude dorpscentrum aangeboden
Nieuwe uitgaven
Veel diepgang bij excursie langs verdwenen Emslandkampen
Pogingen tot oprichten heemkundecommissie in Denekamp mislukten in 1942/1943
Voorjaarsverrassing
Emslandkampen
In kader 65 jaar bevrijding stijlvolle presentatie publicaties en opening tentoonstelling in Denekam
Tentoonstelling Denekamp en buurtschappen van 1940 tot 2010 in gemeentehuis te Denekamp
Aandachtig gehoor tijdens Voorjaarsavond Heemkunde
Lente-editie Onderschoer van Heemkunde Denekamp
Schooljeugd goed betrokken bij jaarlijkse herdenking vliegramp in Bonkenbroek in Noord Deurningen
Boeiende lezing van Heemkunde Denekamp over het leven van Jozef Laarhuis uit Noord-Deurningen
Middelste Bonte Specht
Onderzoek gemeentearchief
Onderschoer 2010-1 als themanummer 65 jaar bevrijding
Heemhoes niet in de verkoop
Op zoek naar verjonging
Presentatie over Jozef Laarhuis
Vogelnieuws
Watervogels in de winter
Gezellige en sfeervolle Nieuwjaarsbijeenkomst
Vogels in de Winter
Lezing over Jozef Laarhuis
Viering 65 jaar bevrijding
Zevende lustrum in 2010: 35 jaar Heemkunde
Excursie naar kunstwerk Monument op ’n Monniksbult
Nieuws van de werkgroep natuur
Jaarlijkse bijeenkomst bestuursleden
Met Heemkunde Denekamp op slachtvisite
Heemkunde Denekamp met Heimatverein Metelen
Geweldige dialectavond van Heemkunde Denekamp
Jaarlijks uitje bestuursleden en vrijwilligers van 't Heemhoes
Herfsteditie Onderschoer verschenen
Jaarlijkse Genealogieavond van Heemkunde Denekamp
Jaarlijkse dialectavond van Heemkunde Denekamp
Ingetogen excursie van Heemkunde Denekamp
Zomereditie Onderschoer
Excursie Heemkunde Denekamp en Heimatverein Metelen
Herdenking vliegermonument
presentatie boek paasgebruiken
Excursies Heemkunde Denekamp 2009
Zeer geslaagde voorjaarsavond Heemkunde Denekamp
nieuwe inwoners Dinkelland
Opnieuw aanslag op Denekampse cultuur
nieuwjaarsbijeenkomst Heemkunde Denekamp
Wintereditie ‘t Onderschoer
Jaarlijkse bijeenkomst bestuursleden
Geslaagde najaarsavond over Emsland concentratiekampen
Geslaagde genealogiebeurs in Nordhorn
Jaarlijks uitstapje bestuursleden en vrijwilligers ’t Heemhoes
Krantenknipselarchief dertig jaar geleden van start
Succesvolle expositie waterlopen in grensgebied
Nieuw seizoen Heemkunde Denekamp
Museum Klooster Bentlage doel cultureel uitje redactieleden Onderschoer van Heemkunde Denekamp.
Indrukwekkende kerkenpadexcursie in Emsland.
Dagtocht Heemkunde Denekamp
Veteranendag 2008
Zomereditie ‘t Onderschoer 2008 verschenen
Kerkenpad excursie Heemkunde Denekamp
Dorpshart in brons
herdenking vliegramp Noord Deurningen
Heemkunde Denekamp begint met Lente-editie 2008
Lezing over grof wild
Wintereditie ‘t Onderschoer 2007 in december verschenen
Nieuwjaarsbijeenkomst Heemkunde Denekamp
Uitslag fotowedstrijd
Bezoek aan klooster in Noord Deurningen
Fotowedstrijd
Klapekster
Gezellige drukte op open dag
Heemkunde Denekamp bood gemeenschap van Denekamp bij opening nieuw gemeentehuis een maquette aan
Geslaagde genealogieavond van Heemkunde Denekamp
Heemkunde Denekamp en Heimatverein Metelen
presentatie geschiedenis bakker Kienhuis te Denekamp
Nieuwe voorzitter Heemkunde Denekamp
Boek over historie Bakkerij Kienhuis in Denekamp
Jonge valken
Album afscheid dokter Hondelink in 1928
Zomer-editie 't Onderschoer
Naam centrumplein Denekamp
Het oude Twentse landschap
Heimatverein Metelen en Heemkunde op stap door Oost-Groningerland
Landelijke bekendheid "Is de post d'r a west?"
Najaarsavond over landbouw in Twente en Polen
Herdenking vliegramp Noord Deurningen
Huisvesting voor spechten
reizende tentoonstelling
Brief Heemkunde-bestuur aan raad en college van Dinkelland
Singraven , het buitengebeuren
Plaats vrijheidsmonument en plaquette aan muur gebouw Irene in nieuw centrum van Denekamp
Voorzitter Heemkunde neemt afscheid
Bonte Spechten
Bezoek aan Historisch Centrum Overijssel in Zwolle
Heemkunde geeft nieuwe postzegel uit
Zachte winter
Vier publicaties in 2006
Diapresentatie in Zorgcentrum Gerardus Majella te Denekamp
HeemkundeDenekamp heeft met Historie hotel Dolce 25e boek gepresenteerd
Presentatie boek over de postgeschiedenis van Denekamp
Middeleeuwse relatie Metelen Denekamp
Visarend blijft “hangen” op de trek.
Speciale postzegel Heemkunde Denekamp
Mis in Metelen
Herfstnummer Onderschoer van verschenen
Bestuursleden Heemkunde op stap in Niedergrafschaft Bentheim
Waterlobelia
Huneborg in Volthe bij Denekamp
Vlinders
Ontspannen en leerzame fietstocht
Geslaagde lezingenavond over Singraven
Gezellige diamiddag in Zorgcentrum Gerardus Majella te Denekamp
Presentatie boek over bewogen leven van Jozef Laarhuis
Geschiedenis v.m. hotel Dolce in Denekamp op schrift
Scholen krijgen gratis Onderschoer
Museum Kijkwijzer 2006 op Heemhoes
Plaats vrijheidsmonument en plaquette aan muur gebouw Irene in nieuw centrum van Denekamp
Bezoek Haaksbergerveen
“de jeugd van tegenwoordig”
Op de fiets naar Rome
Drooggevallen brugpijler ?
Spechten

Nieuwsberichten vanaf 2017